Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu (EYS)

Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu (EYS):

Duygusal istismarın en tipik örneği ise Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu (EYS) olarak kar-şımıza çıkmaktadır.

Her çocuk anne ve babalı büyüme hakkına sahiptir ve bu hak günümüz modern toplumlarında en temel insan haklarından birisi olarak kabul edilmektedir. Bu açıdan bakıldığında çocuk açısından ebeveynleri ile görüşemediği ulaşamadığı ve hatta ona karşı örselendiği durum, bu duygusal istismarın temel göstergesi ve çocuk hakkı ihlalinin de önemli bir boyutu olarak kabul edilmektedir.

Genellikle boşanmış ya da boşanma aşamasına gelmiş ailelerde, ebeveynlerden birisinin çocuğu diğer ebeveyne karşı olumsuz yönde etkilemesi şeklinde görülen bu istismar türü, sonuç-ları itibari ile en sık karşılaşılan, tanılanması en kolay olan duygusal istismar türüdür ve en genel anlamıyla "çocuğun beyni yıkanarak duygusal anlamda diğer ebeveyne karşı yabancılaştırılması sonucu oluşan" bir psikolojik rahatsızlıktır.

Aslında ebeveynler arasındaki velayet çatışmalarında bir silah olarak çocuğun kullanılmasının kökleri çok eskilere dayanmaktadır. Uzun yıllar çocuk istismarı olarak kabul edilmeyen ve göz ardı edilen bu istismar türü, günümüzde duygusal istismarın tanımlanması ve bunun bir çocuk hakları ihlali olarak kabul edilmesiyle birlikte alanyazınındaki yerini almıştır. Çocuğun duygusal dünyasını değiştirerek bir silah olarak kullanılması, bu istismar türünün temelini oluşturmaktadır. Aile içi tüm çatışmalarda bilinçli veya bilinçsiz olarak taraf olmaya itilen her çocuk duygusal yönden istismar edilen çocuk kavramına girmektedir.

Bu istismar türünde çocuğa sorulduğunda onunla (diğer ebeveyn) görüşmek istemediği, onu sevmediği ve bunların kendi fikri olduğu cevapları alınır. Burada çocuğun düşünce sistemi tamamen istismarcı ebeveyn tarafından şekillenmiştir. Çocuğun hayatındaki en önemli iki varlık olan anne ve babadan biri elinden alınmış, kalbinden – aklından silinmiş olur. Çocuk yetişkin olduğunda ise bu durum ya kalıcı olur ya da büyük pişmanlık duyar ve hatta bu kez de tacizci ebeveyne tavır almaya başlar. İlişkinin normalleşmesi çok büyük çaba gerektirir ve çoğu zaman da ilişkiler normalleşmez, sonuçta çocuk ve ebeveyn birer yabancı olarak kalırlar.

Ebeveyne yabancılaşma sendromu yaşayan çocuklarda yabancılaşma düzeyi 8 bulguya bakılarak verilir. Bu sekiz bulgunun üçüne maruz kalan çocuk hafif, beş bulguya rastlanan orta düzey ve son olarak 8 bulguyu da gösteren çocuk ağır EYS yaşıyor olarak kabul edilir. Bu bulgular;

Hedefteki ebeveyne karşı iftira kampanyası,

Hedefteki ebeveyni reddetmek için çocuğun tutarsız, mantıksız, zayıf ve saçma gerekçeler öne sürmesi,

Çocuğun; yaşantısı ve gelişimsel süreci ile tutarsız ifade, terim ve senaryolar üretmesi,

Çocuğun ebeveynlerine karşı ambivalans duygularının eksikliği,

Hedefteki ebeveynin ret kararının çocuğun kendisi tarafından verildiği iddiası,

Çocuğun yabancılaştıran ebeveyne karşı koşulsuz otomatik desteği,

Çocukta belirgin bir suçluluğun olmaması,

Hedefteki ebeveynin geniş ailesine karşı yayılan kin ve nefret duyguları.

Çok eskiden beri yaşanan ama uzun yıllar boyunca sıradan, adi bir vaka olarak değerlendirilen, çocuklu boşanma sonrası çatışmaların %90'ında rastlanılan bu durum, 80'li yıllarda başlayan inceleme ve tartışmalar sonucunda "Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu" (EYS) olarak adlandırılmıştır. İsmi konusunda bile tam bir fikir birliğine varılamamış olsa da tıp alanyazınına girmiş olan EYS, gelişmiş ülkelerde "suç" olarak kabul edilip çeşitli yaptırımlar öngörülmüştür.

EYS'nin etkileri zamanla atlatılabilecek türden değildir ve çocuğun etkilenmiş ruhsal durumu yaşam boyu devam ederek erişkin dönemi de etkiler. EYS'nin uzun dönemli etkileri ise depresyon, boşanma, madde kullanımı, alkolizm, kendine ve başkalarına güven kaybı ve kendi çocuklarına yabancılaştırmayı yaşatmaya varan bir dizi rahatsızlık olarak karşımıza çıkmaktadır.