Munchausen by Proxy Sendromu (Maskeli İstismar)

Çocuk İstismarı ile ilgili yazılarımıza devam ediyoruz. Bu günkü konumuz "Maskeli İstismar" olarak tanımlanan Munchausen sendromu.

Bu sendrom genel olarak “istemli bir şekilde fiziksel, psikolojik belirti ve hastalık üreterek hasta rolü oynama ve bu yolla duygusal doyum sağlama” şeklinde tanımlanan bir bozukluktur (NOYAN, 2000). Munchausen sendromunda hasta, doktorun muayenehanesine ya da acil servise sıklıkla klinik belirtilerle desteklenen uydurma bir öykü ile gelmektedir ve kendisine birden çok tanı ve tedavi işleminin uygulanmasına rıza göstermektedir. Hasta, gerçekte bir hastalığı olmadığı için kendisine uygulanan tüm işlemlere rağmen tedavi niteliğinde bir sonuç alamadan hastaneden ayrılmaktadır. Kişi, benzer hastalık belirtilerini yineleyerek tekrar ve tekrar aynı veya farklı hastanelere başvurmaktadır.

Çocuk istismarının ağır bir türü olan “munchausen by proxy sendromu” ise bir başkasına yüklenen yapay bozukluk anlamına gelmekte ve Türkiye alanyazınında maskeli istismar olarak yer almaktadır.

Maskeli istismar; fiziksel ve/veya duygusal (psikolojik) istismarı da içeren ancak diğer istismar türlerinden farklı özellikleri nedeni ile ayrıca ele alınması gereken bir istismar türü olarak karşımıza çıkmaktadır.

"Munchausen sendromu ilk kez 1951’de hastaneleri dolaşıp hastalık öyküleri uyduran ve kendilerine gereksiz yere cerrahi girişimler uygulanmasına razı olan bir grup hastayı belirtmek için kullanılmıştır. Sendroma ismi verilen Baron Karl Von Munchausen ise 18. YY.’da yaşamış ve Türk – Rus savaşından döndükten sonra kendi eklediği ayrıntılarla daha da ilginç hale getirdiği gerçek dışı maceralarını anlatan eski bir süvari subayıdır. Baron Munchasen hakkında yazar Rudolf Erich Raspe tarafından yazılan kitap, hastalığa ad bulunması aşamasında akla gelmiş ve sahte, abartılı hikâyeler anlatmakla ünlenmiş bu subayın adının kullanılmasına karar verilmiştir."

Bu istismar türü, çocuğun bakımından sorumlu olan yetişkinin çocukta yapay hastalık belirti ve bulgularını yaratıp, çocuğu gereksiz tıbbi uygulamalara maruz bırakması ile karakterize karmaşık bir istismar türüdür. Çocuk genelde defalarca hastaneye getirilmekte ve yapılan incelemelerde çocuğun hastaneye başvuru nedenine yönelik patolojik hiçbir veri saptanamamaktadır. Buna rağmen ebeveyn tarafından çocuğa yüklenen yapay belirtiler devamlılık göstermektedir. Bu sendromda, anne veya baba veya bakım veren (kadın) esasen sağlıklı olan çocuğa istemli olarak sahte hastalık belirtileri yüklemek suretiyle tıbbi tedaviler görmesine neden olmaktadır. Doktorların, anne yahut baba tarafından anlatılan ve çocukta da fark edilen yapay hastalık belirtilerine dayanarak hastalığı doğru olarak tanımlaması mümkün olmamakta ve sadece çocuğa acı veren hastalık belirtilerini ortadan kaldırmaya yönelik tıbbi tedaviler uygulanması söz konusu olmaktadır.

Maskeli istismar ilk olarak 1977 yılında pediatrist Roy Samuel Meadow tarafından iki çocuğa ilişkin bulguların incelemesi sonucu tanımlanmıştır. Bu çocuklardan birinde, ölmeden önce tekrarlayan hipernatremik dehidratasyon (People v. Phillips Davası, 1981) bulguları mevcutken; diğer çocukta çok sayıda tetkik yapılmasına rağmen, annesinin çocuğunun genel sağlık durumuna ilişkin verdiği yanlış bilgiler ve çocuğunun idrar örneklerini değiştirmesi nedeniyle çocukta böbrek hastalığı bulguları oluşmuştur. Bu iki olgu, çocuk istismarının özel bir formu olan munchausen by proxy sendromu tanısıyla ilk kez mahkemeye sunulan ve yargılamanın yapıldığı olgular olarak alan yazınına girmiştir. (POLAT ve DOKGÖZ, 1997)

• Varlığının belirlenmesi zor olan nörolojik semptomlar belirtir. ( Baş dönmesi , nöbet gibi )
• Çocuğun vücuduna bilerek zarar vermek ( ilaç vermek , boğmak )
• Bir hastalığı tıbbi şekilde ifade etmek
• Çocukla ilgili asılsız bilgi vermek
• Tedaviye başladıktan sonra artan şikayetler
• Hastalıklarla ilgili geniş bilgi sahibi olmak
• Çeşitli hastanelerde çeşitli kontrollere gitmek
• Semptomların yalnızca bakıcı tarafından fark edilmesi
• Aileyle çocuğun hastalık belirtisine karşı konuşmanın engellenmesi
• Ameliyat ve tedavi için yoğun istek

Bu istismar sürecinde ise hasta olmayan çocuğa uygulanan tanısal işlemler, medikal tedaviler çocuğa fiziksel acı ve uzun vadede genel sağlığı yönünden zarar vermekte, invazif işlemler sırasında çoğu zaman fiziksel olarak kalıcı, hatta ölümcül olabilecek pek çok durumla sonuç-lanabilmektedir (TİRYAKİ, BARAN, 2017). Bu bozukluğa sahip ebeveynlerin teşhisi ise ne yazık ki oldukça zor olmaktadır (turkiyeklinikleri.com, 2019).

• Yenidoğanın sık görülen sıvı ve elektrolit denge bozukluklarından biri olan hipernatremi, ciddi komplikasyonlara, nörolojik sekellere ve ölüme neden olabilen son derece önemli bir problemdir. Yenidoğanlarda hipernatremi genellikle sodyum dengesinden çok su dengesindeki bir problemden kaynaklanır.

• İnvazif; cerrahi işlem gerektiren tıbbi uygulamalar için kullanılan bir terim.